Bibliography & Glossary


AL – (German: Aussenlager) A term used for a sub camp of a main concentration camp.

APMAB – (Polish: Archiwum Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau) Archive of the Auschwitz-Birkenau State Museum.

BA Ludwigsburg – Bundesarchiv Ludwigsburg.

CIC – Civilian Internment Camp.

COP – (Polish: Centralny Obóz Pracy) Central Labour Camp.

CZPH – (Polish: Centralny Zarząd Przemysłu Hutniczego) Central Board of the Steel Industry.

CZPW – (Polish: Centralny Zarząd Przemysłu Węglowego w Katowicach) Central Board of the Coal Industry in Katowice.

DAW – (German: Deutsche Ausrüstungswerke) Armament factories.

DP – Displaced Person.

DRK – (German: Deutsches Rotes Kreuz) German Red Cross.

DW – Department Więziennictwa MBP.

EVO – Energie-Versorgung Oberschlesien.

GZUT – (Polish: Gliwickie Zakłady Urządzeń Technicznych).

IG Farben – (German: Interessen-Gemeinschaft Farbenindustrie Aktiengesellschaft) Community of interest of the dye industry.

IPN – Institute of National Remembrance. Commission for the Prosecution of Crimes against the Polish Nation.

ITS – International Tracing Service now the Arolsen archives in Bad Arolsen, Germany.

IWM – Imperial War Museum.

KL, KZ – (German: Konzentrationslager) Concentration Camp.

LG – (German: Landgericht) German regional court.

MBP – (Polish: Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego) Ministry of Public Security.

NARA – The National Archives and Records Administration.

NL – (German: Nebenlager) A term used for a sub camp of a main concentration camp.

NSDAP – (German: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei) National Socialist German Workers Party.

NKWD – (Russian: Narodnyy Komissariat Vnutrennikh Del) People’s Commissariat for Internal Affairs.

OT– (German: Organisation Todt) Organisation responsible for engineering and building projects in Germany and the occupied territories.

POW – Prisoner of War.

PRO – Public Records Office London.

RAB Lager – (German: Reichsautobahnlager) German motorway work camp.

RSHA (German: Reichssicherheitshauptamt) Reich Main Security Office.

SA – (German: Sturmabteilung) “Assault detachment” or “Assault section”, usually translated as “stormtroop(er)s”.

SDG – (German: Sanitätsdienstgrad) Sick bay.

SS – (German: Schutzstaffel, Die Schutzstaffeln der Nationalsozialistischen Deutschen Arbeiterpartei) literally protection squadron.

SS-WVHA (German: SS-Wirtschafts-und Verwaltungshauptamt) SS Economic and Administration Main Office.

SS-WVHA/Amt W V – (German: Land-, Forst- und Fischwirtschaft) SS Economic and Administration Main Office Department W V – Land, Forest and Fisheries department.

StA – (German: Staatsarchiv) State archive.

T4 – Tiergartenstrasse4Association, Tiergarten4Association e.V.

USAAF – United States Army Air Force.

USHMM – United States Holocaust Memorial Museum.

VOH – (German: Vereinigte Oberschlesische Hüttenwerke AG group).

YMCA– Young Men´s Christian Association.

ZAL – (German: Zwangsarbeitslager) Forced Labour Camp.

Zentrale Stelle – (German: Zentrale Stelle der Landesjustizverwaltungen zur Aufklärung Nationalsozialistischer Verbrechen) The Central Office of the State Justice Administrations for the Investigation of National Socialist Crimes.

ŻIH – (Polish: Żydowski Instytut Historyczny) Jewish Historical Institute in Warsaw.

Glossary Of German & Concentration Camp Terms & Words

Abbruchkommando – Demolition Kommando

Abteilung – Department.

Arbeitsamt – Work department.

Arbeitsdienstführer – Works department leader.

Arbeitsführer – Work leader.

Arbeitslager Work camp. Also used as a sub camp of a main concentration camp.

Arbeitskommando – Work Kommando.

Arbeit Macht Frei – Work Makes You Free.

Arbeitseinsatz – Labour Department.

Arbeitseinsatzführer – Labour Department Director.

Armee – Army.

Ausbesserungswerk – Repair workshop.

Ausbildungs-Bataillon – Training Batallion.

Aussenlager – External camp. Term used for sub camp of a main concentration camp.

Aussenkommando – External work Kommando.

Ausweichstelle – Temporary office.

Ausweis – Pass.

Bahnschutze – Railway security guards.

Barrackenlager – Barrack camp.

Baukommando – Building Kommando.

Bauleitung – Building office.

Bauzug Building Kommando transported by train.

Bibelforscher – Jehova´s Witnesses literally bible students.

Blindgängerkommando – Unexploded bomb Kommando.

Block – Barrack.

Blockältester – Kapo leader of a barrack.

Blockführer – SS leader of prisoner barrack (s).

Blockführer-Stube – SS leader of prisoner barrack (s) office.

Bundesland – Germany is made up of 16 Bundesländer (states).

Canada – Nickname given by Auschwitz prisoners to the barrack area of Auschwitz II-Birkenau where the belongings of the camp prisoners and victims were sorted and stored.

Einmannbunker – Air raid bunker for single person.

Eisenbahnbaubrigade – Train construction brigade.

Entwesungsbaracke – Disinfection barrack.

ErkennungsdienstCriminal investigation department.

Erziehungshäftlinge – Prisoners incarcerated for work “re-education”.

Fahrbefehl– Travel authority.

Fassenmacher – barrel maker.

Fischkommando – Fish Kommando.

Forstbaumschule – Forestry school.

Forstkommando – Forest Kommando.

Frauenlager – Camp for female prisoners.

Fremdarbeiterlager – Foreign labour camp.

Führerheim – Accomodation building for SS officers.

Geflügelfarm – Poultry farm.

Gemeinschaftslager – Deutsche Arbeitsfront camp.

Glück Auf – Good Luck.

Grabenbaukommando – Trench construction Kommando.

Grube – Mine.

Grubenlager – Mine camp.

Häftlinge – Prisoner.

Häftlingsbekleidungskammer – Prisoner clothing store.

Häftlingsküche – Prisoner kitchen.

Häftlingsmagazin – Prisoners food warehouse.

Häftlingslager – Prisoner camp. Another term used for a sub camp of a main concentration camp.

Häftlingsstärke Number of prisoners in a given camp.

Hofkommando – Yard Kommando.

Hütte – Steel works.

Inspektion der Konzentrationslager – Concentration Camps Inspectorate.

Interessengebiet – Zone of Interest.

Judenlager – Camp for Jews.

Kalkofen – Lime kiln.

Kapo – Prisoner functionary in a concentration camp.

Kasinoleiter – Leader of a cantine for SS personnel.

Kleinbahn – Narrow gauge railway.

Kriegsgefangenenlager – Prisoner of war camp.

Kohlensieb – Screening out of  carbon.

Kommando – Special SS and prisoner work unit.

Kommando Fischerei – Fishing Kommando.

Kommandoführer – Kommando leader.

Kommando Strassenbau – Road construction Kommando.

Kommando Schlosserei – Locksmiths Kommando.

Kompanieführer – Guard company leader.

Kraftfahrzeug Anforderung – Order for road transport.

Kraftwerk – Power plant.

Krankenbau – Hospital barrack.

Kriegswichtige Zwecke – For vital war purposes.

Kriegswirtschaft – War economy.

Kroatien – Croatia.

Lager – camp.

Lagerältester – Senior prisoner in a camp.

Lagerarzt – Camp doctor.

Lagerführer – Camp commandant.

Lagerverwaltung – Camp administration.

Lagerwirtschaft – Camp economics.

Lagerzwecks – For camp purposes.

Landesschutzenbatallion – Wehrmacht battalions made up of men unfit for front line duty and used for guard duty.

Landswirtschaftskompanie Farming department guard company.

Liebe zum Vaterland – Love for the Fatherland.

Litauen – Lithuania.

Luftwaffe – Nazi Germany air force.

Männerlager – Camp for male prisoners.

Maurer-Kommando – Building Kommando.

Meilensteins – Milestones.

Mexico – Auschwitz camp slang for the third prisoner barrack section of Auschwitz II-Birkenau which was never completed.

Muselmann (Muselmänner)– Slang term used in concentration camps for prisoners close to death from starvation and exhaustion. Also the term Muslim was used.

Muslim Slang term used in concentration camps for prisoners close to death from starvation and exhaustion. Also the term Muselman was used.

Nebenlager – Sub camp of main concentration camp.

Oberkapo – Head Kapo.

Obersteiger – Mine supervisor.

Ostarbeiterlager – Camp for forced labourers from Eastern Europe.

Österreich – Austria.

Packerei – Packing section.

Pipel – A word used amongst concentration camp inmates to describe an attractive male youth who received special favours or privileges by maintaining a homosexual relationship with another detainee who was in a position of authority over the inmates.

Pfleger – Nurse orderly.

Polen – Poland.

Politische Abteilung – Political department.

Postenführer – SS leader of the camp guard posts.

Postenkette – Security cordon of SS guards.

Privatbetriebes – Private industries.

Rapportführer – Leader of a number of Blockführer.

Reichsautobahn – The German motorways building of which began under the Nazi regime.

ReichsdeutscheA national of pre 1939 Germany.

Rumänien – Romania.

Rüstungsbetriebes – Armaments industries.

Sanitätsdienstgrade (SDG) – Auxiliary medical personnel, SS orderlies.

Schichte – Shift.

Schlackenkommando – Kommando for removing the remnants of the cement process and slag.

Schlafhauslager – Sleeping building camp.

Schreiber – Camp scribe.

Schreibstube – Camp orderly office.

Schupo – Schutzpolizei. Branch of the German Landespolizei (German State police).

Schutzhaftlagerführer – Leader of preventative custody camp.

Seilbahn-und Montage Transportarbeiten – Installation works for a cable car.

Slowakei – Slovakia.

Sonderbeauftragter – Special representative.

Sonderkommando – Special Kommando.

Spruchkammer – West German denazification court.

SS-Aufseherin – Female SS supervisor in the concentration camps.

SS-Dienststelle – SS office.

SS-Helferin – SS female overseers.

SS-Reichsführer – Commander of the SS.

SS-Siedlung – SS housing settlement.

Stahlgiesserei – Steel foundry.

Stalag – Prisoner of war camp. Shortened version of Stammlager itself a shortened version of Kriegsgefangenen-Mannschaftsstammlager.

Stallkommando – Barn Kommando.

Stammlager – Main concentration camp.

Sonderzulage – Specially allocated extra rations.

Splitterschutzzelle – Air raid bunker.

Steinbruch – Stone quarry.

Strafkompanie – Prisoner penal company.

Streckenbau und Gleisbau – Railway building works.

Sudetendeutscher – Ethnic German from the pre 1938 Sudeten area of Czechoslovakia.

Totenmeldungen – Camp leader reports of deaths in the camp (s).

Unbeschäftigte – Not employed.

Ungarn – Hungary.

Unterkapo – deputy Kapo.

Vernichtungslager – Death camp.

Vernichtung durch Arbeit –  Extermination through labour.

Verwalter – Administrator.

Volksdeutsche – Ethnic German from territories outside the Reich´s territories.

Volkssturm – People´s Army formed towards the end of the war for the defence of Germany.

VorarbeiterSupervisor of a work team.

Wachkompanie – Guard company.

Wagenwerke – Railway workshop.

Waldkommando – Forest Kommando.

Wehrmacht – The armed forces of Nazi Germany.

Werkhalle – Work hall.

Werkschutz – Factory security guards.

Wirtschaftshof – Farm.

Yugoslawien – Yugoslavia.

Zigeunerlager – gypsy camp.

Zimmerei – Carpentry.

Zivilarbeiterlager – Civilian work camp.

Zwangsarbeiter – Forced labourer.

Zweiglager – Branch camp. Also used as a term for a sub camp of a main concentration map.


Published Works- Zeszyty Oświęcimskie (in Polish), Hefte von Auschwitz (in German) and Auschwitz Studies (in English):


Frąckiewicz, Jerzy, Podobóz Golleschau, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1965] Nr 9, p. 103-119.

Frąckiewicz Jerzy, Das Nebenlager Golleschau, [in:] Hefte von Auschwitz [1966] Nr 9, p. 57-74.

Frąckiewicz, Jerzy, Podobóz Lagischa, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1965] Nr 9, p. 55-69.

Frąckiewicz, Jerzy,  Das Nebenlager Lagischa, [in:] Hefte von Auschwitz [1966] Nr 9, p.109-123.

Iwaszko, Emeryka, Aussenkommando Chelmek. Komando zewnętrzne Chełmek, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1970] Nr 12, p. 47-55.

Iwaszko, Emeryka, Aussenkommando Chelmek [in:] Hefte von Auschwitz [1971] Nr 12, p.45-54.

Iwaszko, Emeryka, Podobóz Brün, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1983] Nr 18, p. 223-244.

Iwaszko, Emeryka, Podobóz Janinagrube, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1967] Nr 10, p. 59-82.

Iwaszko, Emeryka, Podobóz Fürstengrube, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1975] Nr 16, p. 71-151.

Iwaszko, Tadeusz, Podobóz Günthergrube, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1970] Nr 12, p. 113-143.

Iwaszko, Tadeusz, Podobóz Laurahütte, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1967] Nr 10, p. 101-115.

Iwaszko, Tadeusz, Das Nebenlager Laurahütte, [in:] Hefte von Auschwitz [1970]  Nr 10, p 145-159

Konieczny, Alfred, Uwagi o początkach obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, [in:] Zeszyty Oświęcimskie Nr 12/1970.

Krosnowski, Ryszard, Miziewicz Aleksander, 7 SS Eisenbahnbaubrigade, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1961] Nr 5, p. 41-56.

Kubica, Helena, Freudenthal sub camp [in] Auschwitz Studies Nr 26, [2012] p 144-150.

Kubica, Helena Lichtewerden sub camp [in] Auschwitz Studies Nr 26, [2012] p 151-158.

Piper, Franciszek Podobóz Althammer, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1971] Nr 13, p. 137-153.

Piper, Franciszek, Podobóz Blechhammer, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1967] Nr 10, p. 39-57.

Piper, Franciszek, Podobóz Eintrachthütte, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1975] Nr 17, p. 91-153.

Piper, Franciszek, Podobóz Neu-Dachs, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1970] Nr 12, p. 57-111.

Piper, Franciszek, Das Nebenlager “Neu-Dachs”, [in:] Hefte von Auschwitz [1971] Nr 12, p. 55-111.

Piper, Franciszek, Podobóz Sosnowitz (I), [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1969] Nr 11, p. 83-90.

Piper, Franciszek, Podobóz Sosnowitz (II), [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1969] Nr 11, p. 91-118.

Piper, Franciszek, Das Nebenlager Sosnowitz (II) [in:] Hefte von Auschwitz [1970] No 11, p. 97-126

Piper, Franciszek, Podobóz Trzebinia, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1975] Nr 16, p. 153-190.

Piper, Franciszek, Das Nebenlager Trzebinia, [in:] Hefte Von Auschwitz [1978] Nr 16, p. 93-135.

Piper, Franciszek, Zatrudnienie więźniów KL Auschwitz w przemyśle górnośląskim, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1975] Nr 17, p. 5-41.

Setkiewicz, Piotr, Podobóz Bobrek, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [2002] Nr 23, p. 29-51.

Setkiewicz, Piotr,  The Kobiór sub camp (Aussenkommando Kobier) and Pszczyna forest Kommandos (Forstkommandos Pless) [in:] Auschwitz Studeies [2012] Nr 26, p. 130- 131.

Strzelecki, Andrzej, Arbeitslager Gleiwitz III, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1972] Nr 14, p. 115-135.

Strzelecki, Andrzej, Arbeitslager Gleiwitz IV, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1972] Nr 14, p. 137-154.

Strzelecki, Andrzej, Arbeitslager Gleiwitz IV, [in:] Hefte von Auschwitz [1973] Nr 14, p. 151-169.

Strzelecki, Andrzej, Podobóz Charlottegrube, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1975] Nr 17, p. 41-89.

Strzelecki, Andrzej, Das Nebenlager Charlottengrube, [in:] Hefte von Auschwitz [1985] Nr 17, p. 41-90.

Strzelecki, Andrzej, Podobóz Jawischowitz, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1974] Nr 15, p. 171-234.

Strzelecki, Andrzej, The Wirtschaftshof Birkenau Sub Camp, Auschwitz Studies [2018] Nr 29, p. 97-115.

Strzelecka, Irena, Pierwsi Polacy w KL Auschwitz, [in:] Zeszyty Oświęcimskie, Nr 18/1983, p. 5-144.

Strzelecka, Irena, Podobóz Bismarckhütte, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1970] Nr 12, p. 145-158.

Strzelecka, Irena, Das Nebenlager Bismarckhütte, [in:] Hefte von Auschwitz [1971] Nr 12, p. 145-159.

Strzelecka, Irena, Arbeitslager Gleiwitz I, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1972] Nr 14, p. 65-94.

Strzelecka, Irena, Arbeitslager Gleiwitz I, [in:] Hefte von Auschwitz  [1972] Nr 14, p. 75-106.

Strzelecka, Irena, Arbeitslager Gleiwitz II, [in:] Hefte von Auschwitz  [1973] Nr 14, p. 107-127.

Strzelecka, Irena, Arbeitslager Gleiwitz II, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1972] Nr 14, p. 95-114.

Strzelecka, Irena, Podobóz Hindenburg, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1969] Nr 11, p. 119-135.

Strzelecka, Irena, Podobóz Hubertushütte (Arbeitslager Hohenlinde), [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1970] Nr 12, p. 159-170.

Strzelecka, Irena, Das Nebenlager Hubertushütte, [in:] Hefte von Auschwitz [1971] No 12, p 161-173.

Strzelecka, Irena, Podobóz Neustadt, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1971] Nr 13, p. 155-166.

Strzelecka, Irena, Szymański Tadeusz, Podobóz Tschechowitz-Bombensucherkommando, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1983] Nr 18, p. 189-199.

Strzelecka, Irena, Szymański Tadeusz, Podobóz Tschechowitz-Vacuum, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1983] Nr 18, p. 189-222.

Zięba, Anna, Geflügelfarm Harmense. Farma hodowlana Harmęże, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1969] Nr 11, p. 37-67.

Zięba, Anna, Podobóz Rajsko, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1965] Nr 9, p. 71-102.

Zięba, Anna Das Nebenlager Raisko, [in:] Hefte von Auschwitz [1966] Nr 9, p. 75-108

Zięba, Anna, Wirtschaftshof Babitz. Podobóz przy majątku Babice, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1969] Nr 11, p. 69-82.

Zięba, Anna, Wirtschaftshof Budy, [in:] Zeszyty Oświęcimskie [1967] Nr 10, p. 83-95.


Published Works-Other:


II wojna światowa, Edit. Piotr Matusak, Edward Pawłowski, Tadeusz Rawski, Warszawa 2005.

AGH Journal of Mining and Geoengineering Vol. 36 No. 1 2012.

Anathomy of the Auschwitz Death Camp, Edit. Yisrael Gutman, Michael Berenbaum, Bloomington and Indianapolis 1994.

AAN, MBP, DW, Wydział Inspekcji, Protokół zdawczo-odbiorczy likwidacji obozu pracy w Świętochłowicach.

Arbeitslager Brieg – filia obozu koncentracyjnego Gross-Rosen we wspomnieniach byłych więźniów, Edit. Aleksandra Kobielec, Wałbrzych 1996.

Architektura zbrodni. System zabezpieczeń i izolacji obozu Auschwitz, Edit. Teresa Świebocka, Oświęcim 2008.

Auschwitz 1940-1945. Węzłowe zagadnienia z dziejów obozu, Vol. I: Założenie i organizacja obozu, Vol. II: Więźniowie – życie i praca, Vol. III: Zagłada, Vol. IV: Ruch oporu, Vol. V: Epilog. Edit. Wacław Długoborski, Franciszek Piper, Oświęcim 1995.

Auschwitz in den Augen der SS. Oświęcim, 1998.

Autobiografia Rudolfa Hössa, Komendanta Obozu Oświęcimskiego, Warszawa 1989.

Bek. T : “Wczoraj i dziś Zakładów Chemicznych Blachownia w Kędzierzynie-Koźlu”, “Szkice Kędzierzyńsko-Kozielskie” 1993.

Benz, Wolfgang, Die Verbrechen von Auschwitz vor Gericht  [in:] Des Ort des Terrors Band 5, Geschichte der Nationalsozialistischen Konzentrationslager, C.H.Beck 2007, p. 160-162.

Biberstein Aleksander, Przyczynek do dziejów obozu w Krakowie-Płaszowie, [in:] Przegląd Lekarski Nr 1/1977.

Biuletyn Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce, Warszawa.

Böss Otto, Die Deutschen Kriegsgefangenen in Polen und der Tschechoslowakei, München 1974.

Bożek Zbigniew, Od starej huty do Gliwickich Zakładów Urządzeń Technicznych, [in:] Zeszyty Gliwickie IV, Gliwice 1966.

Bula, Rafal, “Świadko− wie cierpienia i śmierci w Lędzinach 1939−1955” in Lędziny Teraz! 2011.

Chełmek – mini przewodnik, Edit. Gminne Centrum Informacji Urzędu Miejskiego w Chełmku, Chełmek 2005.

Choptiany Grażyna, Losy 50. młodocianych więźniów z AL Landeshut, Wałbrzych 1989.

Ciepiela, Bolesław, Zygmunt Irena, Łagisza – wczoraj i dziś, Łagisza 1993,

Cybulski, Bogdan, Aussenlager des KL Groß-Rosen im Eulengebirge, Wałbrzych 1992.

Cybulski, Bogdan, Ewakuacja więźniów AL Riese do Trautenau, Wałbrzych 1989.

Cybulski, Bogdan, Obozy podporządkowane KL Gross-Rosen (stan badań), Rogoźnica 1987.

Cyra, Adam, Podobóz KL Auschwitz w Harmężach, Oświęcim 2007.

Czech, Danuta, Kalendarz wydarzeń w KL Auschwitz, Oświęcim 1992.

Czubryt – Borkowski, Czesław, Michasiewicz Jerzy, Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa, lata wojny 1939-1945, Warszawa 1980.

Der Ort des Terrors. Geschichte der nationalsozialistischen Konzentrationslager. Band 5 – Hinzert, Auschwitz, Neuengamme, Edit. Wolfgang Benz and Barbara Distel, München 2007.

Fings, Karola, Krieg, Gesellschaft und KZ: Himmlers SS-Baubrugaden, Verlag Ferdinand Schöningh 2005.

Gottwald, Adolf, Lichtewerden. Zur Geschichte eines Sudetendeutschen Dorfes. Verlag Punkt-Werbung, Bamberg 1969.

Gottwald, Adolf and Rössler, Helmut, Freudenthal und seine Kreisgemeinden. Dokumentation eines Landkreises im Ostsudetenland. Bruno Langer Verlag, Esslingen/N. 1990.

Gruschka, Gerhard, Zgoda – miejsce grozy. Obóz koncentracyjny w Świętochłoiwcach, Gliwice 1998.

Helman, Socrate, Ternon Yves, Historia medycyny SS czyli mit rasizmu biologicznego, Warszawa 1973.

Hirsch, Helga, Zemsta ofiar. Niemcy w obozach w Polsce 1944-1950, Warszawa 1999.

Hoch, Gerhard, Von Auschwitz nach Holstein, Hamburg 1990.

Jaros, Jerzy, Słownik historyczny kopalni węgla na ziemiach polskich, Katowice 1984.

Jay, John, Facing Fearful Odds Pen & Sword Military 2014.

Kerenji, Emil, Jewish Responses to Persecution 1942-1943. Rowman & Littlefield 2014.

Kiełkowski, Roman, Obóz pracy przymusowej i koncentracyjny w Płaszowie, [in:] Przegląd Lekarski nr 1/1971.

Klarsfeld, Serge, La Memorial de la Deportation des Juifs de France, Paris 1978.

Klarsfeld, Serge, Steinberg Maxime, Memorial de la Deportation des Juifs de Belgique, Mechelen 1982.

Klee, Ernst, Das Personenlexikon zum Dritten Reich. Wer war was vor und nach 1945, Frankfurt/M 2005.

Kobielec, Aleksandra, Filia obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Arbeitslager Brünnlitz, Wałbrzych 1991.

Konieczny, Alfred, AL Bunzlau I i AL Bunzlau II – filie KL Gross-Rosen w Bolesławcu, Wałbrzych 2004.

Konieczny, Alfred, Arbeitslager Aslau podobóz KL Gross-Rosen (1944-1945), Wałbrzych 2002.

Konieczny, Alfred, Arbeitslager Bunzlau I – podobóz KL Gross-Rosen (1944-1945), Wałbrzych 2004.

Konieczny, Alfred, “Organizacja Schmelt” i jej obozy, [in:] Studia nad faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi Nr XV, Wrocław 1992.

Konieczny, Alfred, Podobóz KL Gross-Rosen w Kamenz, Wałbrzych 2002.

Konieczny, Alfred, Uwagi o sądzie doraźnym katowickiego gestapo pod kierownictwem SS-Obersturmbannführera Johannesa Thümmlera, Biuletyn Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, Vol. XXIV, Warszawa 1972.

Koren, Yehuda, Negev Eilat, Sercem byliśmy wielcy. Niezwykłe losy żydowskiej rodziny karłów ocalałej z Holocaustu, Chorzów 2006.

Kopka, Bogusław, Obozy pracy w Polsce 1944-1950, Warszawa 2002.

Kraus, Ota, Kulka Erich, Die Todesfabrik, Berlin 1958.

Kronika Huty “Zygmunt” 1857-1986, praca zbiorowa w maszynopisie, Miejska Biblioteka Publiczna Bytom-Łagiewniki.

Kupiec, Jolanta, Obrazy ścienne z podobozu Golleschau, [in:] Pro Memoria Nr 14, Oświęcim 2001, p. 107-111.

Kurek, Jacek, Historia Wielkich Hajduk, Chorzów-Batory – Wielkie Hajduki 2001

Kuzio – Podrucki Arkadiusz, Henkel von Donnersmarckowie. Kariera i fortuna rodu, Bytom 2003

Lachendro, Jacek, Zburzyć i zaorać… Idea założenia Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w świetle prasy polskiej w latach 1945-1948, Oświęcim 2007.

Langbein, Hermann. Der Auschwitz Prozess: Ein Dokumentation. Neue Kritik 1. März 1995.

Lasik, Aleksander, Sztafety ochronne w systemie niemieckich obozów koncentracyjnych. Rozwój organizacyjny, ewolucja zadań i struktur oraz socjologiczny obraz obozowych załóg SS, Oświęcim 2007.

Lasik, Aleksander, Struktura organizacyjna obozu [in:] Auschwitz 1940-1945. Węzłowe zagadnienia z dziejów obozu, vol. I: Założenie i organizacja obozu, Edit. Wacław Długoborski, Franciszek Piper, Oświęcim 1995.

Law reports of trials of war criminals, selected and prepared by the United Nations War Crimes Commission. – Volume II, The Belsen Trial. London: United Nations War Crimes Commission. 1947.

Leo Baeck Institute New York, Catalog of Archival Collections. Edited by Fred Grubel. J.C.B. Mohr (Paul Siebeck) Tübingen.

Lifton Robert Jay, The Nazi Doctors, Basic Books 2000.

Lindner, Stefan H, Das Urteil im I.G.-Farben-Prozess [in:] NMT – Die Nürnberger Militärtribunale zwischen Geschichte, Gerechtigkeit und Rechtschöpfung, Priemel und Stiller, Hamburger Edition 2013.

Loch, Alojzy, Szendzielorz Gerard, Kartki z dziejów Huty Batory, Stalinogród (Katowice) 1956.

Majdanek 1941-1944, Edit. Tadeusz Mencel, Lublin 1991.

Małek, Aneta, Praca w systemie KL Gross-Rosen, Wałbrzych 2003.

Małek, Aneta, Wrocławskie filie KL Gross-Rosen (1942-1945), Wałbrzych 2004.

Miroszewski, Kazimierz, Centralny Obóz Pracy Jaworzno (1945-1950), [w:] Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943-1956/Materiały z konferencji naukowej „Historia martyrologii i obozów odosobnienia w Jaworznie w latach 1939-1956”, Vol. I, Edit. Kazimierz Miroszewski i Zygmunt Woźniczka, Jaworzno 2007.

Mołdawa, Mieczysław, Gross Rosen, obóz koncentracyjny na Śląsku, Warszawa 1980.

Niemcy w Polsce 1945-1950: wybór dokumentów, Vol. 2, Polska centralna. Województwo śląskie [Edit:] Włodzimierz Borodziej and Hans Lemberg, Warszawa 2000.

Obozowe dzieje Świętochłowic Eintrachthütte – Zgoda, seria: Konferencje IPN, Vol. 5, Edit. Adam Dziurok, Katowice-Świętochłowice 2002.

Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945. Informator encyklopedyczny, Warszawa 1979.

Obóz dwóch totalitaryzmów. Jaworzno 1943-1956/Materiały z konferencji naukowej „Historia martyrologii i obozów odosobnienia w Jaworznie w latach 1939-1956”, Vol. I and II, Edit. Kazimierz Miroszewski and Zygmunt Woźniczka, Jaworzno 2007.

Obóz Pracy w Świętochłowicach w 1945 roku. Dokumenty, zeznania, relacje, listy, seria: Dokumenty IPN, Vol. 7, wybór, wstęp i opracowanie – Adam Dziurok, Warszawa 2003.

Oświęcim w oczach SS, Oświęcim 1976.

Piegza, Marian, Zgoda – zarys dziejów osady, dzielnicy, Świętochłowice 2004.

Piper, Franciszek, Zatrudnienie więźniów KL Auschwitz. Organizacja pracy i metody eksploatacji siły roboczej, Oświęcim 1981.

Piper, Franciszek, Auschwitz Prisoner Labor, Auschwitz-Birkenau State Museum, 2002.

Posner, Gerald L., Ware John, Mengele, The Complete Story, New York 2000

Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa, lata wojny 1939-1945, Warszawa 1980.

Przegląd Lekarski, Warszawa.

Rafalembula, Rozmowaz, “Dreszcz Mmocji” in Lędziny Teraz! 2011.

Rafineria Trzebinia 1895-1970, wydawnictwo bez numeracji stron, Kraków 1971.

Rafineria „Trzebinia”, opracowanie zbiorowe, wydawnictwo bez numeracji stron, Kraków 1995.

Robinson, Bernard, Zbrodnie popełnione w obozach “Organizacji Schmelt” w świetle wspomnień więźniarek.

Rudorff, Andrea, (Aussenlager) [in:] Des Ort des Terrors Band 5, Geschichte der Nationalsozialistischen Konzentrationslager. C.H.Beck 2007, p 175-312.

Rut, Tadeusz, Ulepszona metoda TR kucia wałów korbowych… “Plastyczna obróbka metali”, p. 13–21, 1998. Poznań.

Sawicka Danuta, AL Niesky – filia KL Gross-Rosen (w świetle relacji byłych więźniów), Wałbrzych 1993.

Schwarz, Gudrun, Die Nationalsozialistischen Lager, Frankfurt, New York 1990.

Setkiewicz, Piotr, Ogrodzenie i system izolacji obozu oraz zabezpieczenie przed ucieczkami więźniów w KL Auschwitz, [in:] Architektura zbrodni. System zabezpieczeń i izolacji obozu Auschwitz, Oświęcim 2008.

Setkiewicz, Piotr, Z dziejów obozów IG Farben Werk Auschwitz 1941-1945, Oświęcim 2006.

Setkiewicz, Piotr, The SS Garrison in KL Auschwitz in Voices of Memory 13. Published by International Center for Education about Auschwitz and the Holocaust. Auschwitz-Birkenau State Museum 2018.

Słownik biograficzny Europy Środkowo-Wschodniej XX wieku, Edit. Wojciech Roszkowski and Jan Kofman, Warszawa 2004.

Śmiałek, Małgorzata. Sosnowieckie ABC, Vol II. Muzeum w Sosnowcu, 2003.

Sommerville, Donald, Word War II: Day by Day, Dorset Press, 1990.

Strzelecka, Irena, Podobozy KL Auschwitz związane z rolnictwem i hodowlą, [in:] Pro Memoria, Nr 11/1999.

Strzelecki, Andrzej, Ewakuacja, likwidacja i wyzwolenie KL Auschwitz, Oświęcim 1982.

Strzelecki, Andrzej, Grabież mienia społeczności żydowskiej w Sosnowcu, [in:] Pro memoria, Nr 11, Oświęcim 1999.

Strzelecki, Andrzej, Ostatnie dni obozu Auschwitz, Oświęcim 1995.

Strzelecki, Andrzej, The Evacuation, Liquidation and Liberation of Auschwitz.Voices of Memory 1. Auschwitz-Birkenau State Museum 2008.

Studia nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi.

Sula, Dorota, Arbeitslager Riese Filia KL Gross-Rosen, Wałbrzych 2003.

Sula, Dorota, Filie KL Gross-Rosen (wybór artykułów), Wałbrzych 2001.

Sula, Dorota, Losy więźniów nie ewakuowanych z filii KL Gross-Rosen, Wałbrzych 1995.

Szternifinkiel, Natan Eliasz, Zagłada Żydów Sosnowca, Katowice 1946.

Śleszyński, Wojciech, Obóz odosobnienia w Berezie Kartuskiej 1934-1939, Białystok 2003.

The German Chemical Industry in the Twentieth Century edited by John E.Leach. Kluwer Academic Publishers, 2000.

Trzebinia. Zarys dziejów miasta i regionu, Edit. Feliks Kiryk, Kraków 1994.

Volk, Rainer, Das letzte Urteil: Die Medien und der Demjanjuk-Prozess (Zeitgeschichte im Gespräch, Band 14), 2012, Oldenbourg Wissenschaftsverlag.

Vorläufiges Verzeichnis der Konzentrationslager und deren Außenkommmandos sowie anderer Haftstätten unter dem Reichsführer-SS in Deutschland und deutsch besetzten Gebieten (1933-1945), Comité International de la Croix-Rouge, International Tracing Service, Arolsen 1969.

Verzeichnis der Haftstätten unter dem Reichsführer-SS. Konzentrationslager und deren Außenkommmandos sowie anderer Haftstätten unter dem Reichsführer-SS in Deutschland und deutsch besetzten Gebieten (1933-1945), Comité International de la Croix-Rouge, International Tracing Service, Arolsen 1979.

Wallis, Russell, British POWs and the Holocaust. Witnessing the Nazi Atrocities. I.B Taurus. 2017 p 97-98.

Widuch, B i inni, Huta Batory, Chorzów 1993.

Wieland, Thomas, Die politischen Aufgaben der deutschen Pflanzenzüchtung – NS-Ideologie und die Forschungsarbeiten der akademischen Pflanzenzüchter. In: Susanne Heim (Hrsg.) Autarkie und Ostexpansion. Pflanzenzucht und Agrarforschung im Nationalsozialismus (= Geschichte der Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft im Nationalsozialismus Bd. 2). Herausgegeben von Susanne Heim, Wallstein Verlag Göttingen 2002.

Wilkanowicz Stefan, Auschwitz – problem Niemców, Polaków i Żydów, [in:] Znak, nr 419-420/1990.


Zaborska-Jagieo, Agnieszka, The State Coal Mine Jawiszowice in Brzeszcze. The history present state, architecture, vision of revitalisation with the participation of creative industries. AGH Journal of Mining and Geoengineering Vol 36 No 1 2012 pages 337 to 348.

Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego im. Gen. Aleksandra Zawadzkiego w Gliwicach, Gliwice 1985.

Zeszyty Gliwickie, Gliwice.

Internet Based Sources:


Auschwitz-Birkenau State Museum website.

Chronicles of Terror 1939-1945. Testimonies from Auschwitz Trial in Krakow 1946.

CIA website.

Deutsche Gasrußwerke Gmbh & Co. The brief history of the company is from the website of the Deutsche Gasrußwerke Gmbh & Co:

Dzieje Poland.

Elkoplast. Company website.

Exxonmobil. Company website.

Fürstengrube. Sam Pivnik survivor of Auschwitz and Fürstengrube and author of Survivor: Auschwitz, death March and my fight for freedom. Hodder Paperback 2013.

Henniges Automotive Company website.


IPN database of Auschwitz SS guards.,Zaloga-SS-KL-Auschwitz.html. Viewed June 5, 2019 to January 5, 2020.

Jarosz-Nojszewska, Anna, Smelting Industry in the Second Republic

Koleje Ślaska Cieszyńskiego.

Kraft und Dampfmaschinen. Original source [Dt Eisenbahnw d Geg (1927) 339] [Handbuch Akt.-Ges. (1943) 6283+5587]

Lotus. Company website.

Medical Review Auschwitz., SS-lab-human-broth. Kłodziński, S. SS Institute of Hygiene Lab. Human broth. Bałuk-Ulewiczowa T., trans. Medical Review – Auschwitz. July 15, 2019. Originally published as “Laboratorium Instytutu Higieny SS w Oświęcimiu. Bulion z mięsa ludzkiego.” Przegląd Lekarski – Oświęcim. 1969: p 67–71.

Mittal Steel Poland. Company website.

Muzeum Miasta Jaworzno.

Nafta Polska.

Naszemiasto Poland.





Przedsiębiorstwo Metali Nieżelaznych. Company website.

Rafineria Nafty w Czechowicach S.A.

Rafineria Nafty w Czechowicach S.A. Archiwum Państwowe w Katowicach Oddział w Bielsku-Białej.

Rheinmettal Borsig AG. Company website.

Siemens. Company website:

STALAG VIIIB 344 LAMSDORF. Blechhammer by Duane L. “Sparky” Bohnstedt 460th Bomb Group Historian 2004

Synthos Group. Company website.

Tauron. Company website. Information on the pre-war history of the Janina mine from the website of Tauron Wydobycie Spółka:Akcyjna.

Tramwaj Cieszynski.

Wollheim Memorial.

Zwiazek Polaków Pomordowanych w Auschwitz. List of 8,500 SS men in KL Auschwitz. Viewed June 5, 2019 to January 5, 2020.

Archival Sources



Auschwitz-Birkenau State Museum:

SS-Hygiene Institut, segr. 13/283 – SS Hygiene Institut files.

Proces Załogi –  War crimes trials.

Bartosik, Igor, Zacieranie zbrodni w nazistowskich obozach koncentracyjnych. Technika-procedura-ludzie, Praca doktorska przygotowana pod kierunkiem Prof. Dr hab. Jacka Chrobaczyńskiego w Instytucie Historii Akademii Pedagogicznej w Krakowie, Kraków 2002.

Materiały Ruchu Oporu – Material of the Resistance Movement.

Microfilm No 1867. CHIDK. Collection 502-1-159.

Photographs and captions from the visits of the Auschwitz-Birkenau State Museum to the former sites of the Auschwitz sub camps.

Plany podobozów KL Auschwitz – Plans of the KL-Auschwitz camps.

Yad Vashem- Statements from survivors from the Yad Vashem.

Zespół Oświadczenia – Witness Statements.

Zespół: Miesięczne zestawienia zatrudnienia więźniów i więźniarek w KL Auschwitz (Sygn. D-AU I-3a) – Files of monthly lists of employment of prisoners in Auschwitz.

Zespół: D-Au III-3a / 78 – Employment lists

Zespół Fahrbefehle – Travel order files.

Zespół Berghütte – Berghütte files.

Zespół Golleschau – Golleschau files.

Zespół D-Au III-1 – Kommananturbefehl.

Zespół D-Au I – 1/77 – Kommandantur – Sonderbefehl.

Zespół D-Au I – 4/25 – Kraftfahrzeug – Anforderungen.

Zespół Trzebinia – Trzebinia files.

Zespół Janinagrube – Janinagrube files.

ŻIH – Statements from survivors from the Jewish Historical Intitute in Warsaw.

IPN:,Zaloga-SS-KL-Auschwitz.html – Auschwitz SS guards database.

IPN GK_196_104 to GK_196_175 and GK_196_8, GK_196_375, GK_196_548, GK_196_549, GK_196_559 – Auschwitz trial.

IPN GK_196 82 -114 , 171-174 and 543-544 – Rudolf Höss trial.

State Archives Katowice:

Berghütte files.

United States



USHMM RG-04.066M Acc. 1998.A.0071 Reel 7 file 708 and APMAB. Zespół Oświadczenia.

Photographic archives.


Case 000-50-5 (US versus Hans Altfuldisch et al) A-1 2238, 290/59/4/4 Box 334-357 – Mauthausen trial.

Cases 000-50-5-1 to 000-50-5-51 and Cases 000 Mauthausen 1-21. A-1 2238, 290/59/4/4 Boxes 278-282 and 358-424 – Mauthausen subsidiary trials.

Case 000-50-9 (US versus Josias Prince of Waldeck et al) A-1 2238, 290/59/4/4 Boxes 425-464 – Buchenwald trial.

Case 000-50-2 (US versus Martin Gottfried et al) A-1 2238, 290/59/4/4 Boxes 285-293 – Dachau Trial

Case 000-50-2-110 (US versus Josef Remmele) A-1 2238, 290/59/4/4.



Staatsarchiv Ludwigsburg:

StAL EL 48-2-BA 2242 – Investigation Blechhammer.

StAL EL 317 III_BA 978-980 – Investigation Charlottegrube.

StAL EL 48-2 I BA – Investigation Gleiwitz I-IV.

StAL EL 317 III_BA 982 – Investigation Kobior.

StAL EL 48-2-BA 2424 – Investigation Bismarkhütte.

StAL EL 317 VI_Bu 881-913 – Investigation and trial Budy.

StAL EL 48-2BA 2570 – Investigation Lichtewerden.

Niedersächsisches Landesarchiv – Standort Hannover:

Ha_Nds_721_Hannover_acc. 2007/082/1-121 – Investigation Janinagrube.

Ha_Nds_721_Hannover_acc._90_99_nr._181 – Investigation Laurahütte.

Ha_Nds_721_Hannover_acc._90_99_nr._204 – Investigation Laurahütte.

Ha_Nds_721_Hannover_acc._90_99_nr_175/1-5 – Investigation Sosnowitz I, Sosnowitz II, Kobior.

Ha_Nds_721_Hannover_acc._90_99_nr_175_29/1-84 – Investigation and trial Laurahütte.

Staatsarchiv Bremen:

4,8913-1026 – Investigation and trial Trzebinia.

Hessisches Landesarchiv:

HHStAW Abt 461 , Nr 37638/1-456 – Auschwitz trial.

Bundesarchiv Aussenstelle Ludwigsburg:

B162/2679 – 2680 – List of members of camp personnel Auschwitz.

B162/8949 – 8950 – Investigation Golleschau.

B162/8952 – 8953 – Investigation Lagischa.

B162/9669 – Investigation Bismarkhütte.

B162/9503 – Investigation Günthergrube.

B162/9960 – Investigation Babitz.

B162/14641 – Lagischa – Judgement Czerwinski.

B162/14697 – Lagischa – Judgement Czerwinski.

B162/15193 – Investigation Harmense.

B162/15197 – 15198 – Investigation Hindenburg.

B162/15206 – 15209 – Investigation Laurahütte.

B162/15331 – 15333 – Lichtewerden.

B162/15414 – Investigation Plawy.

B162/14449 – Investigation Trzebinia.

B162/14261 – 14262 – Investigation Golleschau.

B162/14554 – Janinagrube – Judgement Niemeier.

B162/4067 – 4080 – Investigation Neu-Dachs.

B162/15384 -15390 – Investigation Budy.

B162/14616 – Lagischa – Judgement Schmidt.

B162/26200 – Trzebinia – Judgement Kotzur.


Computer based records of the former International Tracing Service related to individual survivors and their compensation claims.

Great Britain



Air 40/1938 – Blechhammer (South): Synthetic oil plant.

WO 235/13-24 – First Bergen-Belsen/Auschwitz Trial.

WO 235/658.


Photographic archives.